Papermania: de Pandora Papers

08-02-2022

Nieuws

Papermania: de Pandora Papers

Het begon met de Panama Papers (2015), toen de Paradise Papers (2017) en nu: de Pandora Papers. Papermania is nog steeds in volle gang. En het allitereert ook lekker met al die P’s, maar waar gaat het hier nou eigenlijk om? Iets met financiële lekken, belastingparadijzen en verborgen rijkdom. Maar hoe zit het dan precies en wat betekenen deze papers voor Nederlandse (financiële) instellingen?

Follow the money
Laten we beginnen bij het eind. En dan het spoor terug volgen. Dat doen CDD-analisten tenslotte ook wanneer ze de herkomst van een ongebruikelijke transactie nagaan. Follow the money. De Pandora Papers passen in een reeks van lekken die de afgelopen zeven jaar openbaar gemaakt zijn. Onder andere de BBC en The Washington Post kregen toegang tot geheime documenten van financiële dienstverleners in verschillende belastingparadijzen. Die financiële dienstverleners bleken zich bezig te houden met het oprichten en beheren van offshore vennootschappen (ook wel brievenbusmaatschappijen genoemd). Doel: mensen helpen onbetrouwbaar geld te verbergen of belasting te ontwijken.

Strafbaar?
Geld verbergen en belasting ontwijken: is dat strafbaar? Bij veel van de transacties in de gelekte documenten is geen sprake van juridische overtredingen. Belastingontwijking is niet per se strafbaar. Maar het zegt wel iets over de moraal van de mensen die deze mazen in de wet opzoeken. De Pandora Papers onthullen wie deze mensen zijn. Wereldleiders, politici, presidenten maar ook: artiesten, voetballers en andere beroemdheden. De mensen, met andere woorden, van wie wij het als burgers moeten hebben. Die de regels maken en op wie we vertrouwen. En die we zien als rolmodel.

Fergus Shiel van BCC vat het als volgt samen: ‘Deze mensen gebruiken die offshore rekeningen, die offshore trusts, om honderden miljoenen dollars aan onroerend goed in andere landen te kopen en om hun eigen families te verrijken, ten koste van hun burgers.’

Moreel verwerpelijk dus. Zeker. Strafbaar? Nee. Nog niet. De roep om het tegengaan van belastingontwijking op de huidige schaal wordt wel luider. ‘De verdragen die ontwijking mogelijk maken, stammen veelal uit een tijd die onvergelijkbaar is met de onze’, zegt Tanja Bender, hoogleraar Internationaal Belastingrecht. ‘Maar verandering gaat langzaam en al die verschillende wetten en regels die per land gelden, helpen niet mee.’

Belastingontduiking
Wat wel strafbaar is – hoe je het ook wendt of keert - is belastingontduiking. Er is sprake van ontduiking als belastingplichtigen opzettelijk inkomsten buiten het zicht van de Belastingdienst houden. Inkomsten die normaliter zijn belast. Maar de scheidslijn tussen ontwijking en ontduiking is soms dun. Het probleem met brievenbusmaatschappijen is dat door de ingewikkelde structuur en de vele geldstromen, het niet altijd duidelijk is of het nou wel of niet mag. Dat maakt het lastig voor bijvoorbeeld banken om geldstromen te beoordelen: mag dit nou wel of mag dit nou niet?

DNB verwacht actieve houding
Maar dunne lijn of niet, De Nederlandse Bank (DNB) verwacht een actieve houding bij de instellingen die onder hun toezicht staan. In een onlangs gepubliceerd artikel geeft de toezichthouder aan dat instellingen de informatie uit de Pandora Papers, moeten meenemen in de voortdurende controles van hun klanten. Ook verwacht DNB dat instellingen nagaan in hoeverre deze informatie en berichtgeving impact heeft op de eigen organisatie en hun eigen bestuurders/commissarissen. Waar sprake is van misstanden, verwacht DNB dat instellingen dit melden bij hun toezichthouder.

De speurneus
Niet vreemd dus dat er steeds meer vraag is naar CDD-specialisten die weten wat mag en wat niet mag. Professionals die een neus hebben voor een afwijking in geldstromen en die het bedrijf kunnen waarschuwen bij verdachte transacties. Want waar we wereldleiders en bekende voetballers nu nog hooguit van moreel verwerpelijk gedrag kunnen beschuldigen, kan de CDD-analist er als poortwachter van het financiële systeem aan bijdragen dat strafbare feiten niet onbestraft blijven.

Bekijk de Leerlijn CDD-opleidingen

Of schrijf je direct in voor de E-learning Introductie CDD


Bronnen:

Dit moet je weten over belastingontwijking. (2021, 4 oktober). Universiteit Leiden.

Slot, M. (2021, 4 oktober). Pandora Papers onthullen rijkdom en transacties

Wat moeten instellingen doen met de Pandora-papers? (2022, 27 januari). DNB.